Wielu katolików zastanawia się, czy w najbliższy piątek, 29 grudnia, obowiązuje post, czyli wstrzemięźliwość od spożywania pokarmów mięsnych. Odpowiedź brzmi: tak, obowiązuje. Dlaczego? Ponieważ nie ma żadnej uroczystości tego dnia, a oktawa Narodzenia Pańskiego ma rangę jedynie święta. Co to oznacza i jakie są zasady postu w Kościele katolickim?
Co to jest oktawa i kiedy obowiązuje?
Oktawa (łac. octavus – ósmy) jest to czas w liturgii obejmujący ważną uroczystość i siedem dni po niej następujących. Ma ona swoją wielowiekową tradycję. Najwcześniej w III w. powstała oktawa Zmartwychwstania Pańskiego, w czasie której odbywały się nabożeństwa i katechezy dla nowo ochrzczonych dorosłych. Po przyjęciu chrztu w Noc Paschalną konieczne było wtajemniczenie (tzw. mistagogia) w pełniejsze rozumienie tajemnicy zbawienia (co działo się w oktawie). W VII wieku ukształtowała się oktawa Bożego Narodzenia, później Bożego Ciała i Najświętszego Serca Pana Jezusa.
W obrządku rzymskim odnowionym na polecenie Soboru Watykańskiego II zachowane zostały tylko dwie formalne oktawy: Wielkiej Nocy i Bożego Narodzenia. W czasie oktawy Bożego Narodzenia w liturgii wspomina się m.in. św. Szczepana, pierwszego męczennika, Świętych Młodzianków, św. Jana Apostoła, Świętą Rodzinę i Świętą Bożą Rodzicielkę Maryję. W czasie oktawy Wielkanocy natomiast obchodzi się m.in. Niedzielę Miłosierdzia, Święto Zwiastowania Pańskiego i Święto Świętych Apostołów Piotra i Pawła.
Jakie są zasady postu w Kościele katolickim?
Post w Kościele katolickim ma różne oblicza, ten ścisły obowiązuje obecnie w Środę Popielcową oraz w Wielki Piątek. Prawo kościelne zna jednak także pojęcie wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych. O poście mówi czwarte przykazanie kościelne, które brzmi: „Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a w okresie pokuty powstrzymać się od udziału w zabawach”.
Post w Kościele katolickim obowiązuje obecnie w Środę Popielcową i w Wielki Piątek. Katolicy powinni w tych dniach powstrzymać się od przyjmowania mięsa i posiłków mięsnych. Kilka lat temu post obejmował także każdy piątek w ciągu całego roku, jednak teraz duchowni namawiają by w piątki zachować wstrzemięźliwość w spożywaniu pokarmów mięsnych. Wyjątek stanowi sytuacja kiedy w piątek wypada uroczystość. Polscy biskupi zachęcają również do wstrzemięźliwości w jedzeniu potraw mięsnych w Wigilię Bożego Narodzenia, ze względu na tradycję katolicką.
Zgodnie z przepisami kanonicznymi post i wstrzemięźliwość nie są bowiem tym samym. Post dotyczy wszystkich wiernych pomiędzy 18. a 60 rokiem życia i polega na ograniczeniu spożywanego w ciągu dnia jedzenia do jednego posiłku sytego oraz dwóch niepełnych. Z kolei wstrzemięźliwość od spożywania mięsa obowiązuje w Środę Popielcową, w Wielki Piątek oraz we wszystkie pozostałe piątki roku, chyba że w danym dniu przypada jakaś uroczystość. Wstrzemięźliwość dotyczy wszystkich wiernych, którzy ukończyli 14 rok życia.
Osoby, które z uzasadnionych przyczyn, nie mogą zachować wstrzemięźliwości (np. korzystają z punktów zbiorowego żywienia, są w podróży i nie mają możliwości wyboru), powinny podjąć w zamian inną formę pokuty.
Czy w najbliższy piątek obowiązuje post?
Wracając do pytania, czy w najbliższy piątek 29 grudnia, obowiązuje post, odpowiedź brzmi: TAK. Należy zwrócić uwagę na to, że nie ma żadnej uroczystości tego dnia, ani nie ma też oktawy, która znosiłaby post. Oktawa Bożego Narodzenia, jak każda oktawa, trwa 8 dni – kończy się więc dokładnie 1 stycznia. Tego dnia w Kościele obchodzona jest uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi.
Po Soborze Watykańskim II i reformie kalendarza liturgicznego, tylko oktawa po Wielkanocy ma rangę uroczystości, natomiast po Bożym Narodzeniu oktawa ma rangę święta. Oznacza to, że poza uroczystościami, które przypadają w czasie oktawy Bożego Narodzenia, nie ma zwolnienia z postu w piątek. Dlatego w najbliższy piątek, 29 grudnia, katolicy powinni zachować wstrzemięźliwość od spożywania pokarmów mięsnych, chyba że otrzymają dyspensę od swojego biskupa lub proboszcza.
